کد خبر : 34763
تاریخ درج خبر : ۱۳۹۵/۰۱/۳۱
تغییر اندازه نوشته

زبان مادری بر سر زبان ها / مروری بر اصل فراموش شده‌‌‌ی قانون اساسی که دولت روحانی آن را زنده کرد

ببب

هم اکنون زبان‌های زیادی در دنیا در معرض نابودی اند کما این که بسیاری از زبان‌ها نیز نابود شده اند‌. زبان‌های موجود در ایران، بخشی از «میراث تاریخی ایران» هستند و تدریس آنها می‌تواند در بقای این میراث ارزشمند بسیار اثر بخش باشد‌. یکی از زیبایی‌های ایران، همین تنوع قومی و زبانی است. قانون اساسی نیز در این زمینه، اصولی را مشخص کرده و وظیفه صیانت از زبان های قومی را بر عهده دستگاه اجرایی گذاشته است.

 

«نلسون ماندلا» مبارز خستگی‌ناپذیر آفریقای جنوبی در مورد زبان مادری می‌گوید: «اگر با انسان به زبانی که می‌فهمد صحبت کنید، پیام به مغزش می‌رسد، اما اگر با او به زبان مادری‌اش حرف بزنید پیام به قلبش می‌رسد». شاید هیچ سخنی بیش از این نتواند اهمیت زبان مادری و نقش ان در آموزش را به ما تذکر دهد.

نظریات بسیاری درباره زبان مادری وجود دارد که کدام زبان به عنوان زبان مادری شناخته می‌شود ولی بیشتر زبان‌شناسان اتفاق نظر دارند که اولین زبانی که انسان به طور طبیعی یاد می‌گیرد و با آن ارتباط برقرار می‌کند زبان مادری هر فرد تلقی می‌شود.

اصل ۱۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به اهمیت آموزش و جایگاه زبان مادری و نبودن منع قانونی آن پرداخته است چنانکه صریحا اعلام داشته:«زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است‌. اسناد و مکاتبات و متون رسمی و کتب درسی باید با این زبان و خط باشد ولی استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‏‌های گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس، در کنار زبان فارسی آزاد است.»

حسن روحانی چهار روز قبل از انتخابات خردادماه ۹۲ در جمع مردم کردستان از اجرای اصل ۱۵ قانون اساسی سخن گفت و بعد از ۲ ماه روی کار آمدن دولت تدبیر و امید سرپرست وزارت آموزش و پرورش عزم خود را جزم کرد تا زبان مادری اقوام در مدارس تدریس شود.

دکتر روحانی در تبلیغات ریاست جمهوری خرداد ۱۳۹۲ تاکید کرد: از نظر من اصول ۱۵، ۱۹، ۱۲، و ۳ قانون اساسی با اصل اول، اصل آخر، وسط برابر است و همه‌ی مردم ایران باید احساس کنند که حقوق شهروندی واحد خواهند داشت.

دکتر علی اصغر فانی وزیر آموزش و پرورش نیز اعلام کرد دو واحد زبان و ادبیات اقوام به صورت اختیاری در مقطع دبیرستان برای دانش‌‌‌آموزان تدریس خواهد شد که متأسفانه در شورای عالی انقلاب فرهنگی متوقف و به اجرا در نیامد، به وزارت آموزش و پرورش توصیه می‌شود تدریس زبان مادری اختیاری نباشد‌. همانا در کنار تدریس زبان فارسی زبان‌های انگلیسی، عربی و ..‌.در مدارس و سطوح دانشگاه تدریس می‌شود زبان‌های آذری، ترکمنی، کردی، عربی نیز جزو زبان‌های زنده دنیا و بعضاً بین‌المللی محسوب و مخاطبان بسیاری در آسیای میانه و خاورمیانه دارد و در کنار زبان فارسی تدریس زبان‌های فوق کار دشواری نخواهد بود.

images             236x253_1438182215208598

با توجه به آنچه گفته شد، به نظر می‌رسد مناسب‌ترین راه این است که مدیران آموزش و پرورش در استان‌هایی که اقوام غیرفارس حضور دارند با ادیبان و اهل فرهنگ اقوام طی هماهنگی گام‌های اولیه تدریس را بردارند‌. تدوین بودجه و نحوه‌ی استخدام اساتید زبان‌های اقوام به عهده‌ی آموزش و پرورش و آماده‌سازی و نحوه‌ی تدریس کتابت زبان‌های اقوام به عهده‌ی ادیبان و صاحب نظران زبان و ادبیات‌ اقوام واگذار شود کما این که کتاب و نحوه تدریس زبان اقوام در ایران توسط صاحب‌نظران اقوام و ناشران گوناگون در سطح کشور چاپ و به‌صورت خصوصی در بعضی زبانکده‌ها و حوزه‌های علمیه تدریس می‌شود.

در اکثر کشورهای اروپایی چندزبانی رسمیت دارد وقتی در اتحاد جماهیر شوروی سابق اقوام مختلف به زبان مادری تحصیل می‌کردند اقوام گوناگون حداقل در ۱۳ جمهوری محلی و چندین استان مستقل در مناطق مختلف شوروی ساکن بودند و تمامی اقوام علاوه بر یادگیری زبان مادری به زبان‌های روسی، انگلیسی، حتی فارسی و عربی هم مسلط بودند.

حتی در کشور هم‌جوار ما افغانستان علیرغم مشکلات عدیده‌ چهار زبان فارسی دری، پشتو، ازبکی و ترکمنی به صورت رسمی تصویب و اعلام شد و در مدارس آنان زبان‌های فوق تدریس می‌شوند و کاملاً از نظر فرهنگی احترام و موقعیت اجتماعی اقوام حفظ می‌شود‌.

بالاخره پس از فراز و نشیب‌های بسیار بود که سال گذشته عده‌ای از معلمان کُرد مهاباد گرد هم آمده و بخش جانبی‌ای برای کتاب درسی ادبیات فارسی تدوین کردند که به زبان و ادبیات کردی می‌پرداخت‌. دولت تدبیر هم برای جامه عمل پوشاندن به یکی از وعده‌های انتخابی خویش، با توزیع این کتاب در سطح مدارس مناطق کردنشین موافقت نمود و بدین ترتیب تا آنجا که نگارنده می‌داند برای نخستین بار در کشور، آموزش زبان مادری در مدارس جامه عمل به تن کرد.

سلیم نیساری، عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی هم می گوید: عده‌ای فکر می‌کنند علاقه به یک قومیت یعنی تحصیل با زبان آن قوم اما این موضوع “بسیار خطرناک” است.

به دنبال این رویداد، هم‌زمان با سفر استانی رئیس‌جمهور به کردستان، رشته زبان و ادبیات کردی در دانشگاه کردستان نیز موجودیتش را اعلام کرد و در سال تحصیلی امسال، دانشجو پذیرفت.

از سوی دیگر هم‌زمان با سفر رئیس‌جمهور به استان آذربایجان شرقی، بنیاد فرهنگ و ادبیات آذربایجان نیز در خانه پروین اعتصامی گشایش یافت که گرچه حرف و حدیث‌هایی درباره نام آن را در پی داشت، اما خود گامی به جلو بود‌. حال و بر اساس تجربه کردها، باید منتظر روزی نزدیک بود که آموزش زبان ترکی آذری نیز در کنار زبان و ادبیات فارسی در مدارس انجام شود و رشته زبان و ادبیات ترکی آذری نیز در دانشگاه‌ها – به‌ویژه استان‌های آذری‌نشین- دانشجو بپذیرد.

اکثریت اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی با مخالفت در موضوع آموزش به زبان مادری به وسیله آموزش و پرورش در استان‌ها که اخیراً از سوی دولت اعلام شده است این مسأله را تهدیدی جدی برای زبان فارسی و یک توطئه برای کمرنگ کردن این زبان عنوان کردند.

فتح الله مجتبایی عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی موضوع آموزش زبان مادری در کشور را امری وارداتی می داند و معتقد است: شک ندارم که این موضوع از خارج به ایران آمده است قبل از این در هندوستان نیز این مسئله توسط انگلستان تجربه شد و امروز هم انگلستان و کشورهای شمالی ما هستند که می‌خواهند این مسئله را به ایران وارد کنند.

سلیم نیساری دیگر عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی هم می گوید: عده‌ای فکر می‌کنند علاقه به یک قومیت یعنی تحصیل با زبان آن قوم اما این موضوع بسیار خطرناک است.

محمد علی موحد عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سخنان کوتاهی با اشاره به مباحث مطرح شده در این نشست به موضوع آموزش زبان‌های محلی توسط دولت در جایی گفته است: دولت باید از مداخله مستقیم در آموزش زبانهای محلی و بومی خودداری کند ما زبان معیاری داریم که زبان رسمی ما است اگر دولت بخواهد آن را فراموش کند و به حوزه زبان‌های محلی وارد شود کار ما زار است.

اهتمام اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی به زبان و ادب فارسی، هم قابل درک است و هم قابل احترام‌. زبان فارسی، به عنوان زبان رسمی کشور و یکی از وجوه اتحاد ملی و ارتباط ما ایرانیان، همواره باید مورد احترام و صیانت قرار گیرد‌.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به عنوان میثاق ملی ما ایرانیان، در همان اصلی که فارسی را به عنوان زبان رسمی کشور معرفی کرده، زبان‌های محلی و قومی را نیز مورد توجه ویژه قرار داده است.

بنابراین، همان طور که کسی حق ندارد خلاف این اصل، فارسی را از دور خارج کند، این حق را هم ندارد که زبان‌های دیگر ایرانی را نیز مورد مناقشه قرار دهد‌. اعضای محترم فرهنگستان زبان و ادب فارسی، باید تمام همّ و غمّ خود را صرف زبان زیبای فارسی کنند و از پرداختن به امور سایر زبان‌های زیبای ایرانی خودداری کنند چه آن که اولاً اینان برای حراست از زبان فارسی عضو فرهنگستان شده اند و ردیف بودجه دارند نه برای اظهار نظر درباره زبان‌هایی که درباره‌ی آن هیچ نمی‌دانند.

ثانیاً سخنانی از آن دست، شأن والای ملی فرهنگستان را در حد یک تشکل صنفی و قومی پایین می‌آورد حال این که چنین نیست.

زبان و ادبیان فارسی به عنوان زبان رسمی و مشترک همه ایرانیان، باید همچنان در مدارس تدریس شود و در مکاتبات رسمی و انتشارات عمومی مورد استفاده عمومی باشد و در عین حال، هر کدام از ایرانیانی که زبان مادری‌شان، جز فارسی است، این حق قانونی را دارند که در کنار فارسی، از زبان مادری خود در رسانه‌های گروهی و مدارس بهره گیرند و اگر خواستند، ادبیات زبان مادری شان را در مدارس یاد بگیرند‌. در این باب، نه اجباری برای یادگیری وجود دارد و نه ممنوعیتی برای آن است.

images (2) images (1)

هم اکنون در مدارس ما، دو زبان عربی و انگلیسی در کنار زبان فارسی تدریس می‌شود‌. همان طور که تدریس این دو زبان، منافاتی با تدریس فارسی نداشته و ندارد و ضرری بدان نمی‌زند، تدریس اختیاری زبان‌های محلی و قومی نیز هیچ آسیبی بدان وارد نمی کند.

هم اکنون زبان‌های زیادی در دنیا در معرض نابودی اند کما این که بسیاری از زبان‌ها نیز نابود شده اند‌. زبان‌های موجود در ایران، بخشی از «میراث تاریخی ایران» هستند و تدریس آنها می‌تواند در بقای این میراث ارزشمند بسیار اثر بخش باشد‌. یادمان باشد یکی از زیبایی‌های ایران، همین تنوع قومی و زبانی است و همان طور که حفاظت از یک کاخ تاریخی، وظیفه ماست، حراست از این زبان‌ها نیز رسالتی تاریخی است که مسئولیت آن همیشه بر گردن ما خواهد بود.

امید است مسئله زبان مادری اسیر بازی‌های سیاسی­­،جناحی و حزبی نشود و با عزم و جدیتی که دولت یازدهم شروع کرده ادامه پیدا کند، آموزش آن نهادینه شود و صرفاً جرقه‌ای مقعطی نباشد.

گزارش:

صابر نصیب علی؛ عطنا


برچسب ها
نظرات کاربران

هیچ نظری وجود ندارد