کد خبر : 137346
تاریخ درج خبر : 1396/06/11
تغییر اندازه نوشته

محمدعلی دستمالی:

عراق، کردها و معمای کرکوک

بسیاری از مسائل مرتبط با اقلیم کردستان عراق و سهم گروه‌های قومی و مذهبی در آینده عراق، از بغرنج‌ترین و پیچیده‌ترین مسائل سیاسی و حقوقی خاورمیانه هستند. چراکه غالب اختلافات داخلی عراق، نه‌تنها بُعد قومی و فرهنگی، بلکه پس‌زمینه تاریخی و حقوقی نیز دارد و نمی‌توان به سادگی در مورد آنها حکم داد.

به گزارش عطنا، محمدعلی دستمالی، روزنامه‌نگار در یادداشتی در روزنامه اعتماد به مناقشه تاریخی استان کرکوک بین سه منطقه عراق، اقلیم کردستان و ترکیه پرداخته است و آن را به عنوان یکی از چالش‌های پیش روی رفراندوم اقلیم کردستان را ماده ۱۴۰ قانون اساسی عراق تشریح کرده است که در ادامه می‌خوانیم؛

بسیاری از مسائل مرتبط با اقلیم کردستان عراق و سهم گروه‌های قومی و مذهبی در آینده عراق، از بغرنج‌ترین و پیچیده‌ترین مسائل سیاسی و حقوقی خاورمیانه هستند. چراکه غالب اختلافات داخلی عراق، نه‌تنها بُعد قومی و فرهنگی، بلکه پس‌زمینه تاریخی و حقوقی نیز دارد و نمی‌توان به سادگی در مورد آنها حکم داد.

به همین خاطر در مورد وضعیت مبهم کرکوک نیز نمی‌توان تحلیل و راهکاری ارایه داد که تمام جوانب و ابعاد را دربربگیرد. بر اساس گفته‌های مقامات عراقی و چهره‌های پیشکسوت سیاسی و رسانه‌ای عرب و کرد، مساله کرکوک و چندوچون اداره آن، یکی از مهم‌ترین اختلافات بین بغداد و اربیل است و پس از سال ۲۰۰۳ و نابودی رژیم بعث صدامی، حتی با وجود فعالیت‌های پارلمانی مهمی همچون گنجاندن ماده ۱۴۰ در قانون اساسی عراق برای حل مساله کرکوک؛ این معضل هنوز هم لاینحل مانده است.

اکنون به نظر می‌رسد با توجه به بالاگرفتن اختلافات سیاسی بنیادین بین کردها و دولت مرکزی عراق، قضیه کرکوک نیز از حد و اندازه خود فراتر رفته و می‌رود تا به مهم‌ترین مساله اثرگذار بر روابط اربیل و بغداد تبدیل شود. در شرایطی که فقط ۲۲ روز به برگزاری رفراندوم استقلال اقلیم کردستان عراق، زمان باقی مانده است؛ دکتر نجم‌الدین کریم، استاندار کردزبان کرکوک اعلام کرده که در این استان نیز رفراندوم برگزار خواهد شد.

این در حالی است که از منظر حقوقی، کرکوک از مناطق متنازع علیها و در ید حاکمیت عراق است و بغداد بر این باور است که برگزاری رفراندوم در کرکوک؛ غیرقانونی بوده و محلی از اعراب ندارد. پارلمان بغداد به منظور جلوگیری از برگزاری رفراندوم در کرکوک، به دنبال آن است تا با استفاده از مکانیسم‌های حقوقی و تلاش برای تایید نظرات نمایندگان شیعه و سنی، حکم برکناری نجم‌الدین کریم را از دادگاه عالی عراق بگیرد و به این ترتیب درسی جدی به کردها بدهد.

تمام شواهد موجود نشان‌دهنده این هستند که به احتمال قوی، بغداد در این مسیر به توفیق دست می‌یابد و گرفتن حکم برکناری استاندار، کار دشواری نیست. اما چنین چیزی به منزله یک پیروزی کامل و تضمین‌شده نیست. چرا که مدیریت مرحله بعد از آن، بسیار دشوار و پیچیده است. چرا؟ چون نجم‌الدین کریم به عنوان یکی از بزرگان اتحادیه میهنی کردستان که در استان کرکوک، صدها نیروی پیشمرگ کرد در اختیار دارد و از حمایت کامل مسعود بارزانی و حزب دموکرات هم برخوردار است، می‌تواند در برابر حکم دادگاه مقاومت کرده و همچنان به عنوان استاندار در محل کار خود حاضر شود و دولت مرکزی عراق نیز، ابزار خاصی برای جلوگیری از چنین اقدامی، در دست ندارد.

ضمن اینکه ریسک دستگیری نجم‌الدین کریم بسیار بالاست و چنین تصمیم نابجایی می‌تواند به سادگی، در این شهر بزرگ، صدها کرد، ترکمان و عرب مسلح را به خیابان‌ها بکشاند و حمام خون راه بیفتد. نکته جالب در مورد استاندار کرکوک این است که او در دوران جوانی خود از محافظین و همراهان ملا مصطفی بارزانی در امریکا بوده اما در همان جا به دنبال تحصیل طب رفته و در تخصص مغز و اعصاب فارغ‌التحصیل شده اما بعدها به مهم‌ترین جریان مخالف ملا مصطفی بارزانی یعنی به اتحادیه میهنی کردستان و مام جلال طالبانی پیوسته است. همان جریانی که طالبانی جوان و پدرزن او ابراهیم احمد، رمان‌نویس مشهور کرد، به منظور مقابله با روش‌ها و تفکرات سنتی ملامصطفی به وجود آوردند.

اگرچه در سالیان اخیر، روابط بین حزب دموکرات به رهبری مسعود بارزانی و اتحادیه میهنی به رهبری جلال طالبانی، همواره در بستری از تنش و اختلافات جدی پیش رفته است اما حالا و در گرماگرم جریان برگزاری رفراندوم جدایی، طرفین در نقطه مشترکی به نام ضرورت برگزاری همه‌پرسی و همچنین تلاش برای الحاق کرکوک و دیگر مناطق متنازع علیها به اقلیم کردستان، به همراهی و همفکری ملموس و مشهودی رسیده‌اند.

از دیگر سو در بغداد نیز همین اتفاق افتاده و با وجود آنکه در داخل جریان شیعه، بین گروه‌ها و احزاب مختلف، اختلاف نظر وجود دارد، اما در مورد مساله کرکوک، نه تنها بین همه گروه‌های شیعه، بلکه بین شیعه و سنی نیز اتفاق نظر به وجود آمده و دو ضلع از مثلث عراق، خواهان آن هستند که کرکوک در همین وضعیتی که هست باقی بماند. به عبارتی دیگر، مساله کرکوک در روزهای اخیر، حتی مهم‌تر و اثرگذارتر از موضوع رفراندوم استقلال شده و نشان داده که پتانسیل آن را دارد که شیعه و سنی را به هم برساند.

علاوه بر مخالفت هر دو جریان شیعی و سنی عراق با برگزاری رفراندوم در کرکوک، ایران و ترکیه نیز در مورد این موضوع مهم موضع‌گیری کرده و مخالفت خود را ابراز کرده‌اند. در ترکیه، مخالفت با برگزاری رفراندوم در کرکوک، سه رنگ و لحن مختلف دارد:

۱. دولت و به عبارتی حزب حاکم یعنی حزب عدالت و توسعه (AKP) با برافراشته شدن پرچم کردی در کرکوک و برگزاری رفراندوم در این استان مخالف است.

۲. ییلماز اُزترک، سرکنسول پیشین ترکیه در موصل عراق و مسوول فعلی روابط خارجی حزب جمهوری خلق (CHP) تهدید کرده که اگر مساله کرکوک برجسته شود، پای ادعاهای حقوقی ترکیه در مورد موصل به میان خواهد آمد!

۳. دولت باغچلی، رهبر حزب راست افراطی حرکت ملی (MHP) با لحن بسیار تندی در این مورد صحبت کرده و اعلام کرده که کرکوک همیشه مال ترکمان‌هاست. او همچنین الفاظ تندی در مورد مسعود بارزانی، رییس اقلیم کردستان به کار برده و او را تهدید کرده است.

از دیگر سو ایران نیز مخالفت خود را با این تصمیم اقلیم کردستان عراق اعلام کرده و می‌توان گفت؛ هیچ دولتی برگزاری رفراندوم در کرکوک را تایید نمی‌کند و مخالفت ایران نیز موجبات دلگرمی بیشتر احزاب و جریانات شیعی عراق را فراهم آورده است.

اما با این حال، حتی جریانات کردی ضدبارزانی هم در مساله کرکوک از او و نجم‌الدین کریم حمایت می‌کنند و معتقدند که نباید در این مورد کوتاه بیایند. حال باید دید در روزهای پیش رو که فقط سه هفته تا برگزاری رفراندوم اقلیم مانده، آیا بغداد و اربیل می‌توانند راهی برای مذاکره و مصالحه پیدا کنند یا موضوع کرکوک همچنان به عنوان یکی از اصلی‌ترین نقاط اختلاف بین کردها و دولت مرکزی عراق، به قوت خود باقی خواهد ماند.

به اشتراک بگذارید
AtnaNews Telegram
اخبار مرتبط

برچسب ها
نظرات کاربران

هیچ نظری وجود ندارد